foto's: Paul van Goor, Farm Friends, Tanga Fresh Ltd, d.o.b foundation
Illustratie: Dietwee ontwerpers
Melkfabriek Tanga Fresh Limited
Samenvatting
| Initiatief | Melkfabriek Tanga Fresh Limited |
| Initiator | Lút Zijlstra |
| Sociale kwestie | Continuïteit van inkomen voor rurale familie's die zich bezighouden met kleinschalige melkveehouderij. |
| Probleem | Verwerkingscapaciteit van de oude fabriek had zijn maximum bereikt. |
| Behoefte/schaal van de kwestie | Kleinschalige melkveehouderij is de grootste bron van inkomsten voor 3.000 rurale familie's in de Tanga regio. Hun aantal en productie van melk nemen elk jaar toe. |
| Activiteit van het initiatief | Het opzetten van een nieuwe melkverwerkende fabriek en ondersteuning bij het moderniseren van het management van de onderneming. |
| Specifiek doel | Verwerken en vermarkten van 24.000 liter per dag in 2008 tot 48.000 liter per dag in 2013. |
| Doelgroep | 3.000 rurale familie's en 3.000 familie's die potentiële kleine melkveehouders zijn. |
| Locatie | Tanga regio in Tanzania |
| Resultaat | De nieuwe fabriek is in 2008 gekocht en gerenoveerd. Nieuwe apparatuur werd in de eerste maanden van 2009 geïnstalleerd. In mei 2009 is de verwerking van de oude naar de nieuwe fabriek verplaatst. |
| Partners | Tanga Dairy Cooperative Union, Mifuga Bora Dairy fokstation, NMB Bank Tanzania |
| Totale investering d.o.b | € 3.936.740 |
Introductie
In Tanzania is de vraag naar zuivelproducten meestal groter dan het aanbod. Succes lijkt dus verzekerd, maar een bederfelijk product verhandelen in een ontwikkelingsland met een slechte infrastructuur is lastig. De melkmarkt is niet stabiel en aanbod en vraag fluctueren in de droge en natte tijd.
Toch blijkt het mogelijk er een succesvolle melkfabriek te leiden, bewijst Tanga Fresh Ltd (TFL). Dankzij de fabriek hebben de kleine melkveehouders een gegarandeerde afzet, dus marktzekerheid voor hun bederfelijke product, de belangrijkste factor voor de ontwikkeling van de melkveehouderijsector. Daarnaast is er een slim veefokprogramma en zijn er kredietfaciliteiten, waardoor de boeren kunnen uitbreiden.
TFL is een vooruitstrevend en commercieel bedrijf met een hart; de boeren staan op de eerste plaats.
Sinds 1996 is een betrouwbare keten ontstaan van boeren, verzamelpunten en de fabriek. Door de goede logistieke opzet komt de melk uit de wijde omgeving op de plek van bestemming zonder dat deze bederft. Lopend, op de fiets of per ezel brengt de boer de melk naar een van de gekoelde verzamelpunten. Vanaf die punten gaat de melk met een auto naar de fabriek.
Doelen
- Het stimuleren van de privésector op een maatschappelijk verantwoorde manier.
- De melkveesector versterken in de Tanga-regio, door:
- het financieren van de uitbreiding van TFL;
- management ondersteuning voor verdere professionalisering.
Achtergrond
Tanzania kreeg na een socialistische periode in de zestiger en zeventiger jaren, een meer liberaal klimaat in de jaren tachtig. Tanzania heeft nog steeds een van de meest stabiele regeringen in Afrika.
De zuivelsector vervangt inmiddels voor een deel de sisalproductie uit de koloniale tijd. In de jaren 70 zijn Nederlandse initiatieven gestart en is veel geld in grootschalige veehouderij (semi-staatsbedrijven) gestoken. Deze investeringen hebben alle gefaald, waarna de ontwikkeling van kleinschalige particuliere bedrijfjes werd gestimuleerd.
Partners
Tanga Fresh Ltd
Lút Zijlstra begint in 1985 als bilaterale veeteeltexpert in Tanga met als opdracht de kleinschalige melkveehouderij te stimuleren. Economische melkproductie is alleen mogelijk bij gegarandeerde afzet. De melkveehouders organiseren zich in dorpscoöperaties voor het koelen en verkopen van de melk. De dorpscoöperaties verenigen zich in de overkoepelende Tanga Dairy Cooperative Union (TDCU) om gezamenlijk de melk te verkopen naar de hoofdstad Dar es Salaam.
In 1996 richt een aantal veehouders uit Friesland de coöperatie FriZania op. Samen met TDCU investeren ze in hetzelfde jaar in een bescheiden zuivelfabriek: Tanga Fresh Ltd. TFL heeft de markt in het 400 kilometer verder gelegen Dar es Salaam veroverd.
Het succes van de fabriek is ook te danken aan de gedreven general manager Alnoor Hussein.
Tanga Dairy Cooperative Union
De 13 dorpscoöperaties hebben samen de overkoepelende organisatie Tanga Dairy Cooperative Union gevormd. TDCU heeft nu ongeveer 3100 geregistreerde leden en speelt een belangrijke rol als aandeelhouder van Tanga Fresh Ltd, zowel in beleidsontwikkeling als in de (politieke) lobby. TDCU is ook betrokken bij het veefokbedrijf en de credietfaciliteiten.
Mifugo Bora
Er is een tekort aan melkvee in de Tanga-regio. Daarom besloot een andere groep Friese particulieren uit de agrarische sector om te investeren in een fokbedrijf, dat nu Mifugo Bora heet. Het bedrijf produceert een kleine 300 drachtige gekruiste vaarzen per jaar die verkocht worden aan de uitbreidende kleine melkveehouders.
De ideale melkoe in Tanga is een kruising tussen de lokale zebu-koe en een zwartbonte Holstein-Friese stier. Deze kruising behoudt de hardheid van de Zebu en kan door de 50% Holstein-Friese genen toch behoorlijk melk geven.
In 2009 is er een joint venture opgericht door Mifuga Bora met TDCU, Kantani Sisal en Rabo Foundation. Het betreft een nieuw fokbedrijf op 1000 hectare, waar kruisling vaarzen en fokstieren zullen worden gefokt voor de lokale melkveehouders.
NMB Bank Tanzania
NMB Bank Tanzania is de grootste bank van Tanzania, waarin Rabobank Nederland een minderheidsbelang heeft. Een gedeelte van de lening is geherfinancierd bij NMB Bank. In 2010 zal er een pilot komen met mobile banking voor de betaling van het melkgeld.
Duurzaamheid
- Lút Zijlstra en Alnoor Hussein zijn in de Tanga-regio zelf actief en zijn langdurig en intensief betrokken. Hun netwerk is sterk in Friesland en Tanzania en omvat coöperaties, adviseurs, leveranciers en financiers;
- de ketenbenadering (aandacht voor afzetzekerheid, beschikbaarheid van productiemiddelen en kredietfaciliteiten) zorgt voor continuïteit. De samenwerking tussen de boeren in coöperaties en hun participatie in de zuivelfabriek zorgen voor een hecht bolwerk;
- de voertaal in de gehele keten is Kiswahili, de lokale taal. Hierdoor kan iedereen met elkaar communiceren en kan de keten probleemloos uitgebreid worden;
- de koeien grazen door de kleinschalige aanpak geen gebieden kaal. Er is sprake van ‘zero grazing’: de koeien staan op stal en eten o.a. bermgras. De kans op ziektes is hierdoor veel kleiner;
- bij de opzet van de nieuwe fabriek wordt veel aandacht besteed aan de mogelijkheid van nieuwe energiebronnen zoals biogastoepassingen en de omgang met afvalwater en afvalbeperking in het algemeen.
Resultaten tot nu toe
- Sinds 1997 een sterke groei in het aantal boeren, de melkaanvoer en de omzet van zuivel;
- de vraag naar Tanga Fresh-producten overtreft het aanbod;
- lokale concurrenten en OS projecten (veel kapitaal) vormen nauwelijks een bedreiging vanwege het vertrouwen van de boer in de keten en het management van TDCU en TFL;
- de nieuwe fabriek, met een veel grotere capaciteit, is mei 2009 in gebruik genomen.
Investering
€ 480.000 (aandelenkapitaal)
€ 3.000.000 (lening in Tanzaniaanse shillings)
€ 456.000 (ondersteuning)
Looptijd
Betrokkenheid d.o.b foundation van 2004 tot 2018. (Het grootste deel van de financiering van de grotere zuivelfabriek is een lening. De lening heeft een looptijd van 10 jaar)